Οι περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις με διεθνές κοινό κάνουν το ίδιο ακριβώς πράγμα, και το κάνουν με την καλύτερη πρόθεση του κόσμου: βάζουν δύο σημαιάκια στο μενού, περνούν όλο το κείμενο από ένα εργαλείο μετάφρασης, πατούν αποθήκευση και πάνε ήσυχοι για καφέ, γιατί «το site έγινε δίγλωσσο». Ψέματα λέω; Το αποτέλεσμα δεν είναι δίγλωσσο site, είναι ελληνικό site με αγγλικά κείμενα, και, δυστυχώς για τον καφέ, η Google το βλέπει ακριβώς έτσι.
Η διαφορά δεν είναι φιλολογική. Δεν συζητάμε αν η μετάφραση «ρέει» ή αν ο μεταφραστής είχε κέφι εκείνο το πρωί. Ένα σωστά δομημένο πολύγλωσσο site απαντά σε τέσσερις αποφάσεις που παίρνονται πριν γραφτεί η πρώτη μετάφραση. Ας τις δούμε μία μία.
Πρώτη απόφαση: πού θα μείνουν οι γλώσσες σας
Η Google τεκμηριώνει τέσσερις δομές και, προς τιμήν της, δεν κρύβει τα κακά τους. Τα γράφει η ίδια, μαύρα και άσπρα.
| Δομή | Παράδειγμα | Τα κατά, όπως τα γράφει η Google |
|---|---|---|
| Domain ανά χώρα | example.de | Ακριβό, περιορισμένη διαθεσιμότητα, θέλει περισσότερη υποδομή, στοχεύει μία μόνο χώρα |
| Υποτομέας | de.example.com | Ο χρήστης μπορεί να μην αναγνωρίσει τη στόχευση από τη διεύθυνση: το «de» είναι γλώσσα ή χώρα; |
| Υποφάκελος | example.com/de/ | Ίδιο θέμα αναγνωσιμότητας, μία τοποθεσία server, δυσκολότερος διαχωρισμός |
| Παράμετρος | site.com?loc=de | Χαρακτηρίζεται ρητά μη προτεινόμενη |
Για μια ελληνική μικρή επιχείρηση η απάντηση είναι σχεδόν πάντα ο υποφάκελος. Στήνεται εύκολα, έχει χαμηλή συντήρηση, και κυρίως κρατά όλη τη δουλειά κάτω από ένα domain αντί να τη μοιράζει σε τρία που ξεκινούν το καθένα από την αρχή. Σκεφτείτε το σαν ένα σπίτι με τρία δωμάτια, όχι σαν τρία σπίτια σε τρεις γειτονιές. Έτσι είναι στημένο και αυτό εδώ το site που διαβάζετε: τα ελληνικά στη ρίζα, τα αγγλικά στο /en/.
Μια λεπτομέρεια που γλιτώνει χαμένο χρόνο, και χαμένο χρόνο έχω φάει αρκετό στα χρόνια μου: η Google αγνοεί τις παλιές ετικέτες τοποθεσίας τύπου geo.position ή distribution. Αν κάποιος σας τις προτείνει με ύφος μυστικού, δεν κάνουν τίποτα.
Δεύτερη απόφαση: το hreflang και οι κανόνες που δεν σηκώνουν παζάρι
Το hreflang λέει στη μηχανή κάτι πολύ απλό: ότι δύο διευθύνσεις είναι η ίδια σελίδα σε άλλη γλώσσα. Υπάρχουν τρεις τρόποι να δηλωθεί: στο HTML, σε κεφαλίδα HTTP, ή στο sitemap. Διαλέγετε έναν. Έναν, όχι και τους τρεις μαζί για σιγουριά.
Τρεις κανόνες που δεν συγχωρούν λάθη.
Κάθε εκδοχή δηλώνει και τον εαυτό της. Όχι μόνο τις άλλες. Η αγγλική σελίδα δηλώνει «εγώ είμαι η αγγλική» και «εκεί είναι η ελληνική». Ακούγεται περιττό, σαν να συστήνεστε στον εαυτό σας, αλλά έτσι το θέλει.
Η αμοιβαιότητα είναι απόλυτη. Αν η σελίδα Χ δείχνει στην Υ, η Υ πρέπει να δείχνει πίσω στη Χ. Αλλιώς, γράφει η Google, οι ετικέτες μπορεί να αγνοηθούν ή να ερμηνευτούν λάθος. Ο λόγος είναι ασφάλειας, και είναι απολύτως λογικός: χωρίς αμοιβαιότητα, οποιοσδήποτε τρίτος θα μπορούσε να δηλώσει αυθαίρετα το site του ως εναλλακτική εκδοχή του δικού σας. Χειραψία ζητάει η μηχανή, όχι χαιρετούρα από μακριά.
Οι διευθύνσεις γράφονται πλήρεις, μαζί με το πρωτόκολλο. Όχι σχετικές διαδρομές.
Υπάρχει και η δεσμευμένη τιμή x-default, το δίχτυ ασφαλείας για όποιον δεν ταιριάζει πουθενά αλλού. Στο δικό μας site το x-default δείχνει στην ελληνική εκδοχή, γιατί αυτή είναι η κύρια αγορά.
Οι κωδικοί, εκεί που γίνεται το πιο συχνό λάθος
Ο πρώτος κωδικός είναι η γλώσσα, σε μορφή ISO 639-1. Ακολουθεί προαιρετικά ο κωδικός περιοχής, σε μορφή ISO 3166-1 Alpha 2. Η δομή αυτή προέρχεται από το πρότυπο BCP 47. Πρώτα η γλώσσα, μετά ο τόπος, ποτέ ανάποδα.
Τρεις παγίδες που έχω δει σε πραγματικά site, όχι σε σεμινάρια:
Σκέτος κωδικός χώρας. Η Google το λέει ρητά: δεν μπορείτε να δηλώσετε μόνο χώρα, γιατί δεν συμπεραίνει τη γλώσσα από αυτήν.
UK αντί για GB. Κωδικοί δεσμευμένοι για άλλη χρήση, όπως EU, UN και UK, αγνοούνται εντελώς. Για το Ηνωμένο Βασίλειο ο σωστός είναι GB.
Κωδικοί εκτός προτύπου. Μόνο ό,τι υπάρχει στα δύο πρότυπα υποστηρίζεται. Μορφές όπως es-419 δεν υποστηρίζονται.
Και μια διευκρίνιση που αξίζει τον κόπο, γιατί πουλιέται λάθος και συνήθως πουλιέται ακριβά: η Google περιγράφει το hreflang ως μηχανισμό που τη βοηθά να δείξει τη σωστή εκδοχή στον σωστό χρήστη. Δεν εμφανίζεται στα σήματα κανονικοποίησης που τεκμηριώνει, ούτε παρουσιάζεται ως παράγοντας κατάταξης. Το hreflang δεν σας ανεβάζει, σας στέλνει τον σωστό κόσμο στη σωστή σελίδα. Είναι ο ταξιθέτης της αίθουσας, όχι ο πρωταγωνιστής της παράστασης.
Τρίτη απόφαση: μην τους πετάτε αυτόματα εκεί που νομίζετε
Είναι το πιο δελεαστικό λάθος, και το καταλαβαίνω απόλυτα. Βλέπω επισκέπτη από Γερμανία, τον πετάω στα γερμανικά. Έξυπνο ακούγεται, έτσι;
Η Google συνιστά ρητά να αποφεύγετε την αυτόματη ανακατεύθυνση από τη μία γλωσσική εκδοχή στην άλλη, και ξεχωριστά να μη χρησιμοποιείτε ανάλυση IP, γιατί ο εντοπισμός τοποθεσίας με αυτόν τον τρόπο είναι δύσκολος και γενικά αναξιόπιστος. Αντ’ αυτού προτείνει ορατούς συνδέσμους ώστε ο χρήστης να διαλέγει μόνος του. Ριζοσπαστική ιδέα, το ξέρω: να ρωτάμε τον άνθρωπο τι θέλει.
Υπάρχει και ένας πολύ πρακτικός λόγος, ο οποίος συνήθως τελειώνει τη συζήτηση. Το πρόγραμμα σάρωσης της Google ξεκινά συνήθως από τις ΗΠΑ και δεν στέλνει κεφαλίδα Accept-Language. Αν το site σας αποφασίζει τη γλώσσα με βάση χώρα ή προτίμηση browser, η μηχανή θα δει μία και μόνη εκδοχή, όσες κι αν έχετε φτιάξει. Πληρώσατε για πέντε, θα σας μετρήσουν μία.
Και το ανθρώπινο, που το βρίσκω και το πιο πειστικό: ο Γερμανός τουρίστας που ψάχνει κατάλυμα στη Νάξο από ξενοδοχείο στην Αθήνα δεν θέλει ελληνικά επειδή τυχαίνει να είναι εδώ.
Τέταρτη απόφαση: τι μεταφράζεται στ’ αλήθεια
Η Google καθορίζει τη γλώσσα μιας σελίδας από το ορατό περιεχόμενο. Το γράφει ρητά: δεν χρησιμοποιεί πληροφορία σε επίπεδο κώδικα, όπως το χαρακτηριστικό lang, ούτε τη διεύθυνση. Διαβάζει, δεν εμπιστεύεται δηλώσεις.
Από εκεί προκύπτει το χειρότερο σενάριο, που είναι δυστυχώς και το συχνότερο: μεταφράζονται τα μενού, τα κουμπιά και το υποσέλιδο, ενώ το κυρίως κείμενο μένει ελληνικό. Η Google το κατονομάζει ως πρόβλημα, και η τεκμηρίωση για την κανονικοποίηση προσθέτει το καθοριστικό: αν μεταφραστούν μόνο κεφαλίδα, υποσέλιδο και δευτερεύοντα κείμενα ενώ το κυρίως περιεχόμενο μένει στην ίδια γλώσσα, οι σελίδες θεωρούνται διπλότυπες. Δηλαδή η αγγλική σας εκδοχή δεν είναι απλώς αδύναμη, μπορεί να μη θεωρείται καν ξεχωριστή σελίδα. Ένα κοστούμι που του αλλάξατε μόνο τα κουμπιά.
Για την αυτόματη μετάφραση τώρα, γιατί ξέρω ότι το σκέφτεστε: δεν απαγορεύεται ως τεχνική. Οι πολιτικές ανεπιθύμητου περιεχομένου στοχεύουν τη μαζική παραγωγή σελίδων μέσω αυτοματοποιημένων μετασχηματισμών, με τη μετάφραση να αναφέρεται ως παράδειγμα, όταν προσφέρεται μικρή ή καμία αξία. Το κριτήριο είναι η αξία που παίρνει ο αναγνώστης, όχι το εργαλείο που χρησιμοποιήσατε. Μια αυτόματη μετάφραση που τη διάβασε άνθρωπος και τη διόρθωσε είναι άλλο πράγμα από χίλιες σελίδες που κανείς δεν άνοιξε ποτέ.
Πρακτικά τώρα, αν έχετε κατάλυμα ή σκάφος
Δύο γλώσσες καλά είναι πάντα καλύτερα από πέντε στο περίπου. Αν το κοινό σας είναι Γερμανοί και Γάλλοι, τα αγγλικά δεν αρκούν, αλλά τα γερμανικά μισοφτιαγμένα βλάπτουν περισσότερο από το να μην υπάρχουν καθόλου. Καλύτερα καμία υπόσχεση παρά υπόσχεση που φαίνεται από μακριά ότι δεν τηρήθηκε.
Και δεν χρειάζεται να μεταφραστεί το σύνολο, μη σας τρομάζει το μέγεθος. Οι σελίδες που κρίνουν την κράτηση, δηλαδή δωμάτια, τιμές, όροι, τοποθεσία και επικοινωνία, μεταφράζονται σωστά και από άνθρωπο. Το blog μπορεί να μείνει στα ελληνικά, αρκεί να μη δηλώνεται ως αγγλικό.
Γιατί όλα αυτά κρίνονται στην αρχή
Ας το πούμε λοιπόν καθαρά, όπως το ξεκινήσαμε. Το πολύγλωσσο site δεν είναι το ελληνικό συν μια μετάφραση, δεν είναι δύο σημαιάκια στο μενού. Είναι μια δομή που αποφασίζεται στην αρχή: πού ζουν οι γλώσσες, πώς δηλώνονται μεταξύ τους, ποιος επιλέγει, και τι μεταφράζεται πραγματικά. Οι αποφάσεις αυτές κοστίζουν λίγες ώρες στην αρχή και πολλά χρήματα αν παρθούν μετά.
Αν έχετε ήδη δεύτερη γλώσσα και δεν είστε σίγουροι αν δουλεύει, ο έλεγχος είναι μισής ώρας. Επικοινωνήστε μαζί μου και θα σας πω τι βλέπει η μηχανή, όχι τι δείχνει το μενού.